Sirküler Tarihi         : 22.11.2007

Sirküler No              : 2007 / 84

Konu                         : Ağır Ve Tehlikeli İşlerde Çalıştıkları Halde itibari Hizmet Hakkından Yararlanamayanların 30.11.2007 Tarihine Kadar Bildirgelerin Verilmesi Hk.

 

 

1.GİRİŞ:

506 sayılı Kanunun Ek 5 inci maddesinin IV üncü bendinde yer alan “Azotlu gübre ve şeker sanayinde….” ibaresi, 27/03/2007 tarih, 26475 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 04/10/2006 tarih, 2002/157 E. 2006/97 K. sayılı Kararı ile iptal edilmiş olup, uygulamanın usul ve esasları; 18/8/2007 tarih 26617 sayılı Resmi Gazete’de  yayımlanan “506 Sayılı Kanunun Ek 5 inci Maddesinin IV Numaralı Bendinin Uygulanması Hakkında Tebliğ” ile duyurulmuştu. Konuya ilişkin SGK genelgesi ise ancak 19.11.2007 tarihinde yayımlanmıştır. 27/03/2007 ila 30/09/2007(2007-3,4,5,6,7,8,9.aylar) devresinde bu işlerde çalışanlar normal bildirge ile verilen hizmetlerini iptal bildirgesi ile değiştirerek cezasız olarak saydırabileceklerdir.

 

2. İTİBARİ HİZMET NEDİR? NE DEĞİŞTİ?

 506 sayılı Kanunun Ek 5 inci maddesinde belirtilen işyerleri ve işlerde çalışan sigortalıların, bu işlerde en az 3600 gün çalışmaları koşuluyla prim ödeme gün sayılarının 1/4’ünün sigortalılık sürelerine eklenmesine ve beş yılı geçmemek üzere yaş hadlerinden indirim yapılmasına imkan veren bir uygulamadır.

Anayasa Mahkemesinin 506 sayılı Kanunun Ek 5 inci maddesi ile ilgili iptal Kararı öncesinde sadece azotlu gübre ve şeker sanayine bağlı fabrikalarla bunların atölye, havuz, depo ve trafo binalarında çalışanlardan; çelik, demir ve tunç döküm, zehirli, boğucu, yakıcı, öldürücü ve patlayıcı gaz, asit, boya, gaz maskesi ile çalışmayı gerektiren işler, patlayıcı maddeler ile kaynak işlerinde çalışanlar itibari hizmet uygulamasından yararlanmakta iken, madde metninden “Azotlu gübre ve şeker sanayinde….” ibaresinin çıkartılması ve anılan Mahkeme Kararında diğer sanayi kollarında da belli ağır, riskli ve sağlığa zararlı işlerin yapılmasında çalışanların itibari hizmet süresinden yararlandırılmaları gerektiği belirtildiğinden, diğer sanayi kollarında faaliyet gösteren fabrika, atölye, havuz, depo ve trafo binalarında çalışanların da Kanunda öngörülen işleri yapmaları kaydıyla itibari hizmet uygulamasından yararlandırılmaları gerekmektedir. 

 

Kapsamdaki İşyerlerinde Ağır, Riskli Ve Sağlığa Zararlı İşlerin Fiilen Yapılması

Sigortalıların itibari hizmet süresinden yararlanabilmeleri için ağır, riskli ve sağlığa zararlı işleri fiilen yapmaları gerekmektedir.

Dolayısıyla, kapsama giren işyerlerinde Kanun metninde sayılan ağır, riskli ve sağlığa zararlı işlerde fiilen çalışmayanlar ile bu işlere ilişkin meslek/kadro/iş unvanına sahip olmakla birlikte başka işlerde (itibari hizmet kapsamına girmeyen işlerde) çalışanlar itibari hizmet süresinden yararlandırılmayacaklardır.

Örnek : Kapsamdaki bir işyerindeki sigortalının  iş unvanı “kaynakçı” olmasına rağmen fiilen bu işi yapmayıp, “bekçi” (güvenlik görevlisi) olarak istihdam ediliyorsa itibari hizmet süresinden yararlandırılmayacaktır.

Örnek : Döküm fabrikasındaki bir sigortalının iş unvanı “boyacı” olmasına rağmen söz konusu işi fiilen yapmayıp, “şoför” olarak istihdam ediliyorsa itibari hizmet süresinden yararlandırılmayacaktır.

Örnek : Döküm fabrikasındaki bir sigortalının iş unvanı “modelist” olmasına rağmen, anılan fabrikanın maden eritme bölümünde cüruf alma işinde fiilen çalıştırılıyorsa itibari hizmet süresinden yararlandırılacaktır.

Yine, Ek 5 inci maddede işyerleri ve itibari hizmet kapsamındaki işler birlikte tanımladığından ve itibari hizmet kapsamında değerlendirilmesi gereken işin, bizzat sigortalı tarafından seri ve sürekli üretim yapılan işyerlerinde, üretim süreci içerisinde yapılması gerektiğinden, denetim, kontrol ve idareciliğin gerektirdiği gözlem ve benzeri amaçlarla yapılan çalışmalar itibari hizmet kapsamında değerlendirilmeyecektir.

 

            Ağır, Riskli Ve Sağlığa Zararlı İşlerin Risklerine Maruz Kalma

            506 sayılı Kanunun Ek 5 inci maddesinin IV numaralı bendi kapsamına giren işyerlerinde, yine madde metninde belirtilen ağır, riskli ve insan sağlığına zararlı işlerde çalışılmakla birlikte, işin otomasyonla yapılması, ileri teknolojilerin kullanılması gibi sebeplerle riskin ve zararlı faktörlerin etkilerinin ortadan kaldırıldığı durumlarda sigortalıların itibari hizmet süresi uygulamasından yararlandırılmaları söz konusu olmayacaktır.

 

3. PRİM BELGELERİNİN VERİLMESİ VE PRİMLERİNİN ÖDENMESİNE İLİŞKİN  HUSUSLAR

 

Prim Oranı: 

Anayasa Mahkemesinin söz konusu Kararına istinaden Ek 5 inci maddenin IV numaralı bendi uyarınca itibari hizmet uygulamasından yararlanması gereken sigortalılar için 27/03/2007 tarihinden itibaren malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranı % 9’u sigortalı, % 13’ü işveren hissesi olmak üzere toplam % 22 üzerinden tahakkuk edecektir.

 

             Verilmesi Gereken Aylık Prim Ve Hizmet Belgeleri:  

Anayasa Mahkemesi Kararı gereğince itibari hizmet kapsamına giren işyerlerindeki 27/03/2007 ila 30/09/2007 tarihleri arasında çalışmaları “3” numaralı belge türü ile bildirilmesi gerektiği halde, farklı belge türü ile bildirilmiş olan sigortalılara ilişkin aylık prim ve hizmet belgeleri için kağıt ortamında “iptal” nitelikte, yine kağıt ortamında “3” numaralı belge türünden (prim ödeme gün sayısı ve prime esas kazanç tutarı iptal nitelikte belge ile aynı olmak kaydıyla) asıl/ek nitelikte aylık prim ve hizmet belgesi verilecektir.

Örnek : Ek 5 inci madde kapsamında yer alan bir işyerinde gaz maskesi ile yapılan boya işinde çalışan bir sigortalının 2007/Mayıs ayına ilişkin 30 günlük çalışmasının, daha önce “1” numaralı belge türü seçilmek suretiyle Kuruma bildirilmiş olduğu varsayıldığında, bu sigortalı için 2007/Mayıs ayına ilişkin “1” numaralı belge türü seçilerek iptal nitelikte ve “3” numaralı belge türü seçilerek asıl/ek nitelikte aylık prim ve hizmet belgesi düzenlenerek (prim ödeme gün sayısı ve prime esas kazanç tutarı iptal nitelikteki belge ile aynı olmak kaydıyla) Kuruma verilecektir.

 

Fark Primin Ödenmesi, Gecikme Cezası, Gecikme Zammı Ve İdari Para Cezası:  

Anayasa Mahkemesi Kararına istinaden itibari hizmet kapsamına giren işyerlerinde 27/03/2007 ila 30/09/2007 tarihleri arasındaki çalışmaları, “3” numaralı belge türü ile bildirilmesi gerektiği halde, daha önce farklı belge türü seçilmek suretiyle bildirilmiş olan sigortalılara ilişkin, “3” numaralı belge türü seçilerek düzenlenecek asıl/ek nitelikteki aylık prim ve hizmet belgelerinin en geç 30/11/2007 tarihine kadar (bu tarih dahil) Kurumumuza  verilmesi gerekmektedir.

Bahse konu asıl/ek nitelikteki prim belgelerinin 30/11/2007 tarihine kadar Kurumumuza verilerek tahakkuk eden % 2 oranındaki fark primlerin aynı süre içinde ödenmesi halinde gecikme cezası ve gecikme zammı alınmayacaktır. Fark prim tutarlarının 30/11/2007 tarihine kadar ödenmemesi halinde ise, % 2 oranındaki fark prim tutarlarına 01/12/2007 tarihinden itibaren gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanacaktır.

Diğer taraftan, daha önce farklı belge ve/veya kanun türü seçilerek verilmiş prim belgelerine ilişkin olarak, sonradan düzeltme amaçlı verilen asıl ve ek nitelikteki prim belgelerine (prim ödeme gün sayısı ve prime esas kazanç tutarı iptal nitelikteki belge ile aynı olmak kaydıyla) idari para cezası uygulanmayacaktır.

Bu bağlamda, Anayasa Mahkemesi Kararına istinaden itibari hizmet kapsamına giren işyerlerinde 27/03/2007 ila 30/09/2007 tarihleri arasındaki çalışmaları, daha önce farklı belge türü seçilmek suretiyle bildirilmiş olan sigortalılara ilişkin, “3” numaralı belge türü seçilerek düzenlenecek asıl/ek nitelikteki aylık prim ve hizmet belgelerinin 30/11/2007 tarihine kadar Kuruma verilip verilmediği üzerinde durulmaksızın idari para cezası uygulanmayacaktır.

 

2007/Mart Ayına Ait “3” Numaralı Belge Türünden Düzenlenecek Prim Belgesi:

Bilindiği gibi, Anayasa Mahkemesinin iptal Kararı Resmi Gazete’de yayımlandığı 27/03/2007 tarihinden itibaren yürürlüğe girdiğinden, bu Karara istinaden itibari hizmet kapsamına giren sigortalılar için 2007/Mart ayına ilişkin prim belgelerinin ne şekilde düzenleneceği aşağıda açıklanmıştır.

- İtibari hizmet uygulamasından yararlandırılacak olan sigortalıların 2007/Mart ayında, tam çalışmış, başka bir ifadeyle, daha önce 30 gün üzerinden bildirilmiş olması durumunda “1” numaralı belge türünden 4 günlük iptal, “3” numaralı belge türünden de 4 günlük asıl/ek nitelikte belge düzenlenerek kağıt ortamında Kuruma verilecektir.

- Sigortalıların 27/03/2007 tarihinden önce (ayın 1 ve 2’si dışında) ayın herhangi bir gününde işe girmiş ve ayın sonuna kadar da çalışmış olması durumunda, “1” numaralı belge türünden 5 günlük iptal, “3” numaralı belge türünden de 5 günlük asıl/ek nitelikte belge düzenlenerek kağıt ortamında Kuruma verilecektir.

- Sigortalıların 27/03/2007 tarihinden önce işe girmiş olmakla birlikte, ay sonuna kadar çalışılmaması durumunda, 27/03/2007 tarihinden sonraki (bu tarih dahil) fiilen çalışılan gün sayısı kadar 1 numaralı belge türünden iptal, iptal edilen gün sayısı kadar da  “3” numaralı belge türünden asıl/ek nitelikte belge düzenlenerek kağıt ortamında Kuruma verilecektir.

- Sigortalıların 27/03/2007 tarihi ve bu tarihten sonra işe girmiş ve ayın sonuna kadar da çalışmış olması durumunda daha önce “1” numaralı belge türü ile bildirilen gün sayısı kadar iptal, iptal edilen gün sayısı üzerinden de “3” numaralı belge türünden asıl/ek nitelikte belge düzenlenerek Kuruma verilecektir. 

- Sigortalıların 2007/Mart ayında çalışmış olmakla birlikte 27/03/2007 tarihinden önce işten çıkmış olması durumunda bunlar için düzeltme amaçlı olarak belge verilmesine gerek bulunmamaktadır.

 

2007/Mart-Eylül Döneminde İtibari Hizmet Kapsamındaki İşten Ayrılanlar:

Anayasa Mahkemesinin iptal Kararı ile birlikte itibari hizmet kapsamına giren işyeri ve işlerde 2007/Mart-Eylül döneminde çalışmış olmakla birlikte işten ayrılmış veya itibari hizmet kapsamında olmayan başka bir işte çalışmaya başlamış olan sigortalılar için itibari hizmet kapsamında çalıştıkları sürelerle sınırlı olmak üzere “4.3.” numaralı bölümde belirtildiği şekilde geriye yönelik olarak iptal, ek/asıl prim belgesi verilecektir.

 

Ay İçinde Kısmen İtibari Hizmet Kapsamındaki İşlerde Çalışanlar:

Ayın bazı günlerinde itibari hizmet süresi kapsamındaki işlerde, diğer günlerinde ise bu kapsam dışındaki işlerde çalışan sigortalılar için itibari hizmet süresi kapsamında çalıştıkları süreler “3” numaralı belge türünden, diğer günlerdeki çalışmalar ise durumlarına uygun belge türünden Kuruma bildirilecektir. Ancak, bu durumdaki sigortalıların her iki belge türünden bildirilen gün sayısının 30’u geçmemesi gerekmektedir.

Diğer taraftan, ayın bazı günlerinde itibari hizmet kapsamında, bazı günlerinde ise kapsam dışındaki işlerde çalışan sigortalılar için düzenlenecek aylık prim ve hizmet belgelerinde eksik gün nedeninin işaretlenmesi gerektiğinden, bu nitelikteki sigortalılar için eksik gün nedeni olarak “Diğer Nedenler” seçeneği işaretlenecek ve bu prim belgeleri ile ilgili olarak Kuruma verilecek olan “Ek-8 Sigortalıların Eksik Gün Bildirim Formları” ekinde sigortalıların bildirildiği diğer prim belgesinin sureti eklenecektir.

Örnek : Demir döküm fabrikasında çalışan (B) sigortalısının 2007/Kasım ayının tamamı için ücret almaya hak kazandığı ve söz konusu ayın 13 gününde itibari hizmet kapsamına giren bir işte, ayın kalan günlerinde ise kapsama girmeyen bir işte çalıştığı varsayıldığında, bu sigortalı için  “3” numaralı belge türü seçilerek 13 gün, “1” numaralı belge türü seçilerek 17 gün üzerinden iki ayrı aylık prim ve hizmet belgesi düzenlenerek Kuruma gönderilecektir. Bahse konu sigortalı için eksik gün nedeni olarak her iki belgede de “Diğer Nedenler” seçeneği işaretlenecek ve söz konusu sigortalıya ilişkin olarak “1” numaralı belge için düzenlenecek olan Ek 8 belgesinin ekine “3” numaralı belge türünün, “3” numaralı belge türü için düzenlenecek Ek: 8 belgesinin ekine ise “1” numaralı belgenin bir sureti konulacaktır.

Diğer taraftan, sigortalıların 28, 29 veya 31 gün çeken ayların tamamında çalışmış olmalarına rağmen, söz konusu ayların bazı günlerinde itibari hizmet kapsamında, bazı günlerinde ise kapsam dışındaki işlerde çalışmalarının bulunması halinde, her iki belgede kayıtlı prim ödeme gün sayısının toplamının 30’un altında veya üstünde olması mümkün olmadığından, itibari hizmet kapsamında çalışılan günler için “3” numaralı belge türü seçilmek suretiyle düzenlenecek olan aylık prim ve hizmet belgelerinde kayıtlı prim ödeme gün sayısı, itibari hizmet kapsamında fiilen çalışılan gün sayısı üzerinden, kapsama girmeyen çalışmalardan dolayı düzenlenecek olan aylık prim ve hizmet belgesinde kayıtlı prim ödeme gün sayısı ise 30 güne tamamlanmak suretiyle hesaplanacaktır.

Örnek : Patlayıcı maddeler yapımı ilgili bir fabrikada çalışan (B) sigortalısının 2007/Aralık ayının tamamı için ücret almaya hak kazandığı ve söz konusu ayın 18 gününde itibari hizmet kapsamına giren bir işte, ayın kalan günlerinde ise kapsama girmeyen bir işte çalıştığı varsayıldığında, bu sigortalı için “3” numaralı belge türü seçilerek 18 gün, “1” numaralı belge türü seçilerek 12 gün üzerinden iki ayrı aylık prim ve hizmet belgesi düzenlenerek Kuruma gönderilecektir.

Örnek : Tunç döküm fabrikasında çalışan (C) sigortalısının 29 gün çeken 2008/Şubat ayının tamamı için ücret almaya hak kazandığı ve söz konusu ayın 9 gününde itibari hizmet kapsamında, ayın kalan günlerinde ise kapsama girmeyen bir işte çalıştığı varsayıldığında, bu sigortalı için “3” numaralı belge türü seçilerek 9 gün, “1” numaralı belge türü seçilerek 21 gün üzerinden iki ayrı aylık prim ve hizmet belgesi düzenlenerek Kuruma gönderilecektir.

            Öte yandan, Ek 5 inci maddenin IV numaralı bendi kapsamına giren işyeri ve işlerde sürekli olarak günlük çalışmasının ağırlıklı bölümünü (günlük çalışmasının 2/3’ünden fazlasını) bu işlerde geçiren sigortalılar tam gün üzerinden, itibari hizmet kapsamındaki işlerde günlük çalışmasının 2/3’ünden az sürede çalışan sigortalılar ise, ay içinde bu nitelikteki işlerde geçen çalışma saatleri toplamının günlük çalışma saatine bölünmesi suretiyle bulunacak gün üzerinden itibari hizmet uygulamasından yararlandırılacaktır.  

 

Sosyal Güvenlik Destek Primine Tabi Olarak Çalışanlar:

Emekli olduktan sonra itibari hizmet kapsamındaki işlerde sosyal güvenlik destek primine tabi olarak çalışan ve “2” numaralı belge türünden Kuruma bildirimleri yapılan sigortalılar hakkında malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları pirimi alınmadığından “3” numaralı belge türünden bildirimlerinin yapılmasına gerek bulunmamaktadır.

Ancak, emekli olduktan sonra aylığını kestirerek tüm sigorta kollarına tabi olarak itibari hizmet kapsamında bir işte çalışılması durumunda bu sigortalıların “3” numaralı belge türünden Kuruma bildirimleri yapılacaktır.

 

 

5084 Sayılı Kanun Kapsamındaki İllerde İtibari Hizmet Uygulaması İle İlgili Düzenlenecek Prim Belgeleri:

27/03/2007 ila 30/09/2007 tarihleri arasında itibari hizmet kapsamında sayılan işyerlerinde çalışmış olmalarına rağmen, hizmetleri ve kazançları, daha önce farklı belge türü ile 5084 veya 5350 ya da 5615 sayılı Kanun türü seçilmek suretiyle yasal süresi içinde Kuruma bildirilmiş sigortalılar için, iptal nitelikte belge ile birlikte, “3” numaralı belge türü ve iptal nitelikteki belgede kayıtlı kanun türü seçilmek suretiyle düzenlenen asıl veya ek nitelikteki prim belgelerinin de yasal süresi içinde Kuruma verilmiş olduğu kabul edilecek ve sigorta primi işveren hissesi teşvikinden yararlandırılacaktır.

Örnek : 5615 sayılı Kanun kapsamına giren Kütahya ilimizdeki fabrika işyerinde 2007/Haziran ayında 10 gün süreyle kaynak işinde, diğer günlerinde ise itibari hizmet kapsamına girmeyen işlerde çalışan (A) sigortalısının, 2007/Haziran ayında 30 günlük çalışmasının, “1” numaralı belge türü ve 8/5615 sayılı Kanun türü seçilmek suretiyle yasal süresi içinde Kuruma bildirildiği ve söz konusu belgede toplam 40 sigortalının kayıtlı olduğu varsayıldığında, (A) sigortalısı için prim ödeme gün sayısı 10 gün ve bu 10 güne isabet eden prime esas kazanç tutarı üzerinden tanzim edilecek “1” numaralı belge türü ve 8/5615 sayılı Kanun çeşidi seçilerek iptal nitelikte, “3” numaralı belge türü ve 8/5350 sayılı Kanun türü seçilerek asıl/ek nitelikte aylık prim ve hizmet belgesi verilmesi halinde 5084 sayılı Kanunun 5165 sayılı Kanunla değişik 4 üncü maddesinde öngörülen sigorta primi işveren hissesi teşvikinden yararlanılacaktır.

 

Aracıların (Taşeronların) Çalıştırdıkları Sigortalılar:

506 sayılı Kanunun “Üçüncü kişinin aracılığı” başlıklı 87 nci maddesinde, sigortalıların üçüncü bir kişinin aracılığı ile işe girmeleri ve bunlarla sözleşme yapmış olmaları halinde dahi, bu Kanunun işverene yüklediği ödevlerden dolayı, aracı (taşeron) olan üçüncü kişi ile birlikte asıl işverenin de sorumlu olduğu öngörülmüş olup, Kurum uygulamasında da aracıların çalıştırdıkları sigortalılardan dolayı ayrı bir işyeri tescili yapılmayıp, bunların Kanunda belirtilen yükümlükleri (sigortalı işe giriş bildirgesi, prim belgelerinin verilmesi, primlerin ödenmesi vb.) asıl işverene ait işyeri numarası üzerinden yerine getirilmektedir.

Dolayısıyla, Anayasa Mahkemesinin söz konusu iptal Kararı ile birlikte itibari hizmet kapsamına giren işyeri ve işlerde aracılar tarafından da sigortalı çalıştırılması halinde, itibari hizmet uygulaması ile ilgili verilecek prim belgeleri ve primlerin ödenmesine ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmesinde aracı ile birlikte asıl işverenin de sorumluluğu bulunmaktadır. 

 

  Yıllık Ücretli İzin, İstirahat Gibi Nedenlerle İtibari Hizmet Kapsamındaki İşlerde Çalışılmaması:

İtibari hizmet uygulamasından yararlanılabilmesi için Ek 5 inci maddenin IV numaralı bendinde belirtilen işyeri ve işlerde fiilen çalışılması şart olduğundan, sigortalıların madde metninde belirtilen ağır, riskli ve sağlığa zararlı işlerde fiilen çalışmasının söz konusu olmadığı ücretli izin, istirahat gibi sürelerde itibari hizmet kapsamında bildirimleri yapılmayacaktır.